Miasto, które znamy z codziennych spacerów, w latach 1939–1945 miało zupełnie inne, mroczne oblicze. Za fasadami kamienic kryły się dramaty wysiedleń, a w cieniu kopalnianych szybów wyrastały wieże strażnicze i druty kolczaste obozu Neu-Dachs. Przez dekady te historie – rozproszone po archiwach w Jerozolimie, Londynie czy Oświęcimiu – czekały na kogoś, kto połączy je w jedną, spójną opowieść. Głosy więźniów, relacje mieszkańców i dramatyczne ucieczki z głębi kopalnianych chodników tworzą obraz wojennej rzeczywistości Jaworzna, który rzadko pojawia się w podręcznikach, a który stanowi bolesny fundament naszej lokalnej tożsamości.

To właśnie te zapomniane głosy przywraca Sebastian Reńca w swojej najnowszej publikacji pt. „Jaworzno. Miasto i obóz. Relacje 1939-1945” – książce opartej na szerokiej kwerendzie przeprowadzonej m.in. w zasobach Żydowskiego Instytutu Historycznego, Instytutu Yad Vashem, Archiwum Państwowego Muzeum Auschwitz-Birkenau, Instytutu Pamięci Narodowej oraz Instytutu Polskiego i Muzeum gen. Sikorskiego w Londynie. Autor zebrał relacje mieszkańców Jaworzna oraz więźniów obozu, a następnie uzupełnił je przypisami i komentarzami historycznymi, które pozwalają lepiej zrozumieć opisywane wydarzenia oraz losy osób pojawiających się w tekstach.

Wspomnienia dotyczące miasta obejmują lata 1939–1942 – od początku wojny aż do czasu ostatecznej likwidacji żydowskich mieszkańców Jaworzna. Z kolei część poświęcona obozowi Neu-Dachs przedstawia okres od jego powstania w czerwcu 1943 roku aż do likwidacji w styczniu 1945 roku. Szczególnie cennym elementem opracowania jest relacja Charlesa Zussmana, więźnia deportowanego z Francji, któremu udało się uciec z kopalni i przeżyć wojnę. Jest to świadectwo publikowane po raz pierwszy w całości w języku polskim.

O książce i kulisach pracy nad tym niezwykle trudnym materiałem Sebastian Reńca opowie podczas 35. spotkania z cyklu „Z Historią na Ty”, które odbędzie się w środę – 20 maja – o godz. 18.00 w siedzibie Muzeum, przy ul. Pocztowej 5. Spotkanie będzie okazją do rozmowy o tym, jak powstaje publikacja oparta na relacjach świadków historii, jak wygląda praca w archiwach oraz jak ważne jest zachowanie pamięci o wojennych losach Jaworzna – zarówno tych znanych, jak i wciąż mało obecnych w świadomości mieszkańców. Spotkanie poprowadzi Adrian Rams.

Zapraszamy wszystkich zainteresowanych historią Jaworzna, dziejami II wojny światowej oraz świadectwami osób, których losy na zawsze zostały naznaczone okupacją i obozową rzeczywistością.