W muzealnej Galerii Obecnej trwa właśnie niezwykła podróż przez labirynty geometrii i światła. Wystawa „Ponad miastem” to sentymentalny powrót do obrazów i grafik Agnieszki Dutki z lat 90. XX wieku. To spotkanie z twórczością artystki, która w wyjątkowy sposób opowiada o mieście: nie jako o zwykłej przestrzeni urbanistycznej, lecz jako o układzie znaków, rytmów, światła i cienia.

W centrum wystawy znajdują się graficzne realizacje z kilku cykli artystki, w których tematem przewodnim i tytułowym były miasta. Dutka buduje w nich obrazy, które na pierwszy rzut oka wydają się uporządkowane, niemal geometryczne. Z bliska odsłaniają jednak coś znacznie bardziej niejednoznacznego: labirynt, ciszę, napięcie i poczucie zawieszenia. Miasto wyłania się ze światła, ale równie szybko zaczyna tonąć w ciemności. To przestrzeń, która fascynuje precyzją i jednocześnie niepokoi swoją chłodną, monumentalną strukturą.

Jak pisał Stanisław Tabisz, twórczość Agnieszki Dutki ukazuje „hermetyczną strukturę” miast, które z pozoru są uporządkowane, a po chwili zaczynają przypominać przestrzeń zamkniętą, niemal odrealnioną. Z kolei Leszek Danilczyk zwracał uwagę na oniryczny, labiryntowy charakter tych realizacji, w których pod uporządkowaną powierzchnią kryje się świat ciemny, niejednoznaczny i pełen ukrytego znaczenia.

Wystawa „Ponad miastem” to propozycja nie tylko dla miłośników sztuki współczesnej, ale także dla wszystkich, którzy chcą spojrzeć na miasto inaczej – nie jak na zbiór ulic i budynków, lecz jak na opowieść o porządku, pamięci i ukrytym niepokoju.

Kulminacyjnym momentem wystawy będzie finisaż połączony ze spotkaniem z artystką, który odbędzie się 17 kwietnia o godz. 18.00. To doskonała okazja, by zobaczyć ekspozycję, porozmawiać o twórczości Agnieszki Dutki i poznać kulisy powstawania prezentowanych prac. Wstęp na finisaż jest wolny!

Serdecznie zapraszamy do Galerii Obecnej Muzeum Miasta Jaworzna!

„Ponad miastem” – Agnieszka Dutka

W latach 90. XX w. pracowałam nad serią kolorowych obrazów olejnych zatytułowanych „Miasto”, rozwijaną następnie w technice wklęsłodruku, w jego odmianie zwanej akwatintą. Powstały graficzne, czarno-białe cykle „Miasta” i „Największe miasta świata”.

W tych realizacjach miasta początkowo wyłaniały się ze światła, a następnie stopniowo pogrążały się w ciemności. Niezatrawiona powierzchnia blachy stanowiła jasny obszar, który po każdej kolejnej kąpieli w kwasie stopniowo gasł, aż do punktu krytycznego, gdy obraz rozpływał się fragmentarycznie w czerni.

W miarę trawienia, z ciemniejącej materii grafiki wyłaniał się zarys miasta widzianego z lotu ptaka. Gęsta struktura urbanistyczna kształtowała się według geometrycznego porządku, w którym kształty i kierunki wydobywały się z mroku dzięki migotaniu światła o nieustalonym źródle. Równe rzędy dwuspadowych dachów, rozświetlone błyskami, zanikają w mroku, a ulice pozostają rytmem równoległych linii.

We wstępie do katalogu Leszek Danilczyk napisał: „(…) Spróbujcie zagłębić się w ten quasi-urbanistyczny, oświetlony dziwną, arbitralnie wybierającą płaszczyzny poświatą, labirynt, spróbujcie stanąć na prostokątnym placu, wcisnąć się między szczelnie zwarte szeregi domów. Doznacie zagubienia (…). W istocie znajdziecie się bowiem w ukrytej pod uporządkowaną powierzchnią, ciemnej, niejednoznacznej i całkowicie irracjonalnej przestrzeni onirycznej.” (Leszek Danilczyk, (1995) wstęp do katalogu Kunstler aus Krakau, Stuttgart, Institut fur Auslandsbeziehun-
gen, s. 28)

„Topografia geometrycznych miast” – Stanisław Tabiszt

„Czas krakowski”, 5 kwietnia 1994 r.

Zadziwiający i niedostępny jest świat grafik i obrazów Agnieszki Dutki, ukazujący na pierwszy rzut oka, hermetyczną strukturę kasetonowych podziałów, aby – przy nieco wnikliwszym zawieszeniu oka – przeobrazić się w topograficzne ujęcie panoramy miasta-obozu, zbudowanego z szeregów pudełkowych domów-baraków na prostopadle przecinających się osiach.

Idealna organizacja modularnej zabudowy miast sugeruje, iż mamy do czynienia z najczystszą i najbardziej regularnie rozpracowaną przestrzenią urbanistyczną widzianą, dla jeszcze większej klarowności, z góry, z lotu ptaka, z olbrzymiego dystansu pozwalającego na ogarnięcie tego całego konglomeratu, uporządkowanego zasadniczo podług najprostszych, geometrycznych reguł.

Być może można by na tym oschłym wrażeniu poprzestać, gdyby nie ciążenie kojarzącej wyobraźni w stronę bardziej konkretnych interpretacji. Tak musiał wyglądać obóz koncentracyjny w nocy – obserwowany przez lotnika samolotu
zwiadowczego – gdzieniegdzie oświetlony, gdzieniegdzie rozpraszający światłem odbijającym się od dachu zapadające w otchłań ciemności ciężkie, ponure milczenie oczekujących na moment zagłady.

Realizowane w technice akwatinty „Miasta” Agnieszki Dutki są jakby labiryntami, gdzie nie zagubiły się, lecz skrzętnie ukryły pojedyncze istnienia. Ulice miast, które mogłyby być bezpieczne i tętnić barwną feerią życia, stały się pustymi, równiutkimi arteriami, wzdłuż których poukładano pudełkowate grobowce domów.

Wyczuwalny kres ludzkiej cywilizacji i potęgi intelektu wyrażony jest w pracach Dutki w podskórnej i monumentalnej metaforze. Strukturalnie skonstruowana przestrzeń uśmierca wszystko i zatrzymuje w totalnym znieruchomieniu sam fakt istnienia uporządkowanej myślą materii. Teren gęstej zabudowy robi się z odległej perspektywy abstrakcyjny. Idealna jest metafizyka geometrii, ale także wyjałowiona. Myśl, poza organicznością, także istnieje, a jeśli tak – to w zupełnie niepojętym wymiarze.

Dla kubistów kiedyś, przestrzeń przestała być tym, co jest gotowe, raz na zawsze ustalone, a stała się strukturą, którą można logicznie budować i penetrować, zmieniając punkt obserwacji i nakładając na siebie różne płaszczyzny (obrazy) widzenia. Agnieszka Dutka prawie całą płaszczyznę grafiki czy płótna rozpracowuje podług geometrycznej metody, ale robi to w jednym spojrzeniu „ponad”, z punktu widzenia międzyplanetarnego pojazdu zatrzymującego się nad miastem, aby z układów i geometrycznych znaków odczytać ważne informacje, odkryć teren wyznaczony na lądowisko. Oczywiście są to moje fabularne domysły i próby ożywienia czegoś, co przez swą unifikację jest złowieszcze. Grafiki Agnieszki Dutki są bardziej bezwzględne, obrazy już znacznie mniej. W obrazach – poprzez duży format, śmiałe akcenty koloru, znaczniej urabianą materię oraz większą spontaniczność gestu – Dutka pokazuje także swój oryginalny temperament, będąc jednocześnie nadal wierną, jednorodnym z grafikami wizjom metafizycznego labiryntu miasta.