Dwie miejscowości, dwie historie i dwa jubileusze, które prowadzą do jednej wspólnej opowieści. Okazją do przedstawienia wspólnej narracji o dwóch oddzielnych niegdyś ośrodkach miejskich są przypadające w tym roku rocznice – 125 lat od nadania praw miejskich Jaworznu oraz 130 lat od przyznania ich Szczakowej. Z tej okazji Muzeum Miasta Jaworzna przygotowało plenerową wystawę pt. „Dwie rocznice, jeden organizm: miasta, które stworzyły Jaworzno”. Wernisaż ekspozycji odbył się dzisiaj, 6 października przy budynku Muzeum Miasta Jaworzna. W wydarzeniu wzięła udział Sekretarz Miasta Ewa Sidełko-Paleczny.

Wernisaż słowem wstępu otworzył Dyrektor Muzeum Miasta Jaworzna Przemysław Dudzik. Następnie o wystawie oraz historii Jaworzna i Szczakowej opowiedziała uczestnikom kustosz muzeum Elżbieta Trojan. Spotkanie było okazją nie tylko do oficjalnego otwarcia ekspozycji, ale przede wszystkim do spojrzenia na historię miasta z szerszej perspektywy. Dzisiejsze Jaworzno jest bowiem efektem wieloletnich przemian, połączenia różnych miejscowości, społeczności i tradycji, których ślady są obecne w mieście do dziś.

Obecni podczas wydarzenia byli również: kustosz Muzeum Miasta Jaworzna Adrian Rams, kierownik Referatu Kultury Anna Władyga, Wiceprzewodniczący Rady Miejskiej Maciej Stanek wraz z radnymi – Barbarą Sikorą i Mirosławem Pieczarą, uczniowie i nauczyciele Centrum Kształcenia Zawodowego i Ustawicznego w Jaworznie oraz mieszkańcy.

***

Dwie miejscowości, różne początki

Historia Jaworzna i Szczakowej zaczyna się wiele wieków temu. Najstarsza wzmianka o Jaworznie pochodzi z 1238 roku, natomiast o Szczakowej – z 1400 roku. Przez stulecia obie miejscowości funkcjonowały w odmiennych realiach. Jaworzno należało do dóbr biskupów krakowskich, podczas gdy Szczakowa była częścią dóbr królewskich związanych z zamkiem w Będzinie.

Z czasem coraz większego znaczenia nabierał rozwój przemysłu. W Szczakowej w 1766 roku, z inicjatywy króla Stanisława Augusta Poniatowskiego, uruchomiono pierwszą w Polsce kopalnię węgla kamiennego. Około 1790 roku wydobycie rozpoczęto także w Jaworznie. Rozwijające się górnictwo i przemysł zmieniały charakter obu miejscowości, wpływając na życie ich mieszkańców oraz rozwój infrastruktury.

Szczególną rolę w historii Szczakowej odegrała kolej. Uruchomienie w 1847 roku Kolei Krakowsko-Górnośląskiej sprawiło, że miejscowość stała się ważnym węzłem komunikacyjnym. W tym samym czasie Jaworzno umacniało swoją pozycję jako ośrodek górniczy i energetyczny.

Te przemiany sprawiły, że obie miejscowości zaczęły dynamicznie się rozwijać i zyskiwać coraz większe znaczenie.

Jubileusze praw miejskich

Rozwój gospodarczy i społeczny znalazł swoje odzwierciedlenie również w statusie obu miejscowości. Szczakowa otrzymała prawa miejskie na mocy ustawy z 3 lipca 1896 roku, natomiast Jaworzno stało się miastem 21 września 1901 roku, na mocy sankcji cesarza Franciszka Józefa.

Tegoroczne jubileusze stały się punktem wyjścia do przygotowania wystawy, która nie ogranicza się jednak wyłącznie do historii praw miejskich. Ekspozycja pokazuje szerszy obraz przemian, jakim na przestrzeni wieków podlegały Jaworzno i Szczakowa.

Nie brakuje również trudnych kart tej historii. Wystawa przypomina o okresie II wojny światowej, zagładzie społeczności żydowskiej oraz funkcjonowaniu Arbeitslager Neu-Dachs – filii niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz. Opowiada także o powojennych losach tego miejsca, w tym o Centralnym Obozie Pracy i Progresywnym Więzieniu dla Młodocianych Więźniów Politycznych.

Od dwóch miejscowości do jednego organizmu

Jednym z najważniejszych momentów w historii przedstawionej na wystawie jest rok 1956. Wtedy Szczakowa została włączona w granice Jaworzna. Nie był to jednak koniec przemian terytorialnych miasta. W kolejnych latach do Jaworzna przyłączane były następne miejscowości, tworząc stopniowo strukturę współczesnego miasta.

Właśnie temu procesowi poświęcony jest tytuł wystawy – „Dwie rocznice, jeden organizm”. To określenie dobrze oddaje charakter prezentowanej opowieści. Jaworzno, jakie znamy dzisiaj, nie powstało bowiem w jednym momencie. Jest rezultatem wieloletniego procesu, w którym splatały się historie różnych miejsc i społeczności.

Ekspozycja prowadzi zwiedzających również do czasów współczesnych, pokazując przemiany, jakie zaszły w Jaworznie w XXI wieku. Historia górniczego i przemysłowego miasta spotyka się tu z obrazem współczesnego Jaworzna – miasta nowoczesnego, innowacyjnego i zielonego.

Historia, którą można zobaczyć w przestrzeni miasta

Plenerowy charakter wystawy sprawia, że historia wychodzi poza mury muzeum i staje się częścią miejskiej przestrzeni. Ekspozycja przy budynku Muzeum Miasta Jaworzna jest dostępna dla mieszkańców i wszystkich, którzy chcą bliżej poznać dzieje miasta.

Wystawa „Dwie rocznice, jeden organizm” zachęca do spojrzenia na Jaworzno nie tylko przez pryzmat współczesności, ale także jego wielowątkowej przeszłości. To opowieść o dwóch miejscowościach, których drogi przez wieki stopniowo się splatały, o przemianach gospodarczych i społecznych, a przede wszystkim o ludziach, którzy tworzyli ich historię.