Jaworzno od lat prowadzi dozwolone prawem działania ograniczające problem obecności dzików na terenach zamieszkałych. Obejmują one zarówno zwiększanie skali odstrzałów i odstrzałów redukcyjnych, współpracę z kołami łowieckimi oraz służbami, tworzenie specjalnych nęcisk sanitarnych poza osiedlami, jak i działania edukacyjne skierowane do mieszkańców. W ostatnich dwóch latach przywrócono również odstrzał redukcyjny w otoczeniu osiedli mieszkaniowych.

Problem obecności dzików nie dotyczy wyłącznie Jaworzna. Z podobnym zjawiskiem od lat mierzy się większość polskich miast. Zwierzęta przystosowały się do życia w środowisku miejskim, gdzie mają łatwy dostęp do pożywienia i coraz mniejszy lęk przed człowiekiem.

Coraz większa skala odstrzałów

Zgodnie z Prawem łowieckim za gospodarkę populacją dzików odpowiadają koła łowieckie działające na danym terenie pod nadzorem właściwych nadleśnictw. Są to podmioty niezależne od samorządu. Ich zadaniem jest nie tylko kontrolowanie liczebności dzikiej zwierzyny, ale również ograniczanie przemieszczania się zwierząt w kierunku terenów zabudowanych.

Na terenie Jaworzna działają trzy koła łowieckie: „Słonka”, „Jawor” oraz „Kozioł”. Zgłoszenia mieszkańców dotyczące obecności dzików są każdorazowo przekazywane przez Powiatowe Centrum Zarządzania Kryzysowego do koła administrującego danym obwodem.

Miasto od wielu lat współpracuje z kołami łowieckimi, skutkuje to zwiększaniem limitów odstrzałów oraz intensyfikacją działań łowieckich. Efektem było zwiększenie skali odstrzału z około 100 dzików rocznie w 2012 roku do blisko 500 obecnie. Działania te są prowadzone w obwodach łowieckich poza terenami zabudowanymi.

W sezonie łowieckim 2023/2024 koła łowieckie odstrzeliły łącznie 379 dzików:

• Koło Łowieckie „Słonka” – 148 sztuk,
• Koło Łowieckie „Jawor” – 71 sztuk,
• Koło Łowieckie „Kozioł” – 160 sztuk.

W sezonie 2024/2025 odstrzelono już 455 dzików:

• „Słonka” – 166 sztuk,
• „Jawor” – 89 sztuk,
• „Kozioł” – 200 sztuk.

Obecny sezon łowiecki 2025/2026 również pokazuje utrzymanie wysokiej intensywności działań. Do tej pory odstrzelono:

• „Słonka” – 120 dzików,
• „Jawor” – 75 dzików,
• „Kozioł” – 178 dzików.

Nęciska sanitarne i działania poza osiedlami

Miasto realizowało także dodatkowe działania wykraczające poza standardową gospodarkę łowiecką. W 2022 roku zawarto umowy z Kołem Łowieckim „Słonka”, na którego terenie odnotowywanych jest około 95 proc. wszystkich zgłoszeń dotyczących wtargnięć dzików na osiedla mieszkaniowe.

W ramach współpracy utworzono poza terenami zabudowanymi 10 specjalnych nęcisk sanitarnych zlokalizowanych na trasach przemieszczania się zwierząt. Ich celem było zatrzymywanie dzików przed wejściem na osiedla.

W ramach tych działań odstrzelono 178 dzików. Program był kontynuowany również w kolejnych latach. Następne umowy zawarto w lutym i wrześniu 2023 roku, uwzględniając dodatkowo restrykcje związane z ASF. W ich ramach wykonano założony odstrzał kolejnych 100 dzików.

Problemem są ograniczenia prawne

Jednym z największych problemów pozostają ograniczenia prawne. Koła łowieckie nie mogą prowadzić standardowych polowań na terenach wyłączonych z obwodów łowieckich, czyli m.in. na osiedlach mieszkaniowych i terenach silnie zurbanizowanych. W praktyce oznacza to, że tam, gdzie problem jest najbardziej odczuwalny przez mieszkańców, możliwości reagowania są najmniejsze.

W sytuacjach szczególnego zagrożenia dla zdrowia mieszkańców, bezpieczeństwa czy funkcjonowania infrastruktury miejskiej Prezydent Miasta może wydać decyzję o odstrzale redukcyjnym. Tego typu działania realizowane są przez wyspecjalizowane podmioty i wymagają uzgodnienia z Polskim Związkiem Łowieckim.

Jaworzno korzysta z tego narzędzia od 2015 roku. Pierwsza decyzja obejmowała odstrzał redukcyjny 50 dzików. Kolejne decyzje wydawano również w latach 2016-2020. Jak pokazują doświadczenia miasta, były to działania przynoszące najbardziej widoczne efekty w ograniczaniu obecności dzików na osiedlach mieszkaniowych.

Ze względu na negatywny odbiór społeczny odstrzały redukcyjne zostały następnie czasowo wstrzymane. W kolejnych latach problem jednak ponownie narastał, dlatego w 2024 roku miasto wróciło do tego rozwiązania.

Odstrzały redukcyjne przynoszą efekty

Każda decyzja wymaga pozytywnej opinii Polskiego Związku Łowieckiego – Zarządu Okręgowego w Katowicach – Jaworzno otrzymuje pozytywne opinie. 5 marca 2024 roku wydano decyzję o odstrzale redukcyjnym 50 dzików – limit został wykonany do połowy grudnia 2024 roku. Kolejna decyzja z 23 stycznia 2025 roku również obejmowała 50 sztuk i została zrealizowana. Najnowsza decyzja, wydana 21 listopada 2025 roku, dotyczy odstrzału 100 dzików. Do tej pory odstrzelono 24 sztuki – w tym 13 sztuk w ciągu ostatnich dwóch tygodni – głównie w Osiedlu Stałym.

W ostatnim czasie służby odnotowały zwiększoną liczbę zgłoszeń dotyczących obecności dzików w rejonie Osiedla Stałego oraz osiedla Podłęże. Jak wskazują eksperci monitorujący sytuację, zwierzęta najprawdopodobniej przemieściły się do miasta z okolicznych terenów leśnych i łąkowych w związku z ograniczoną dostępnością naturalnego pożywienia.

Służby podkreślają, że przypadki agresywnych zachowań dzików najczęściej związane są z obroną młodych przez lochy. Ostatnie zdarzenia dotyczyły głównie sytuacji z udziałem psów znajdujących się w pobliżu dzikiej zwierzyny.

W związku z tym ponawiany jest apel do mieszkańców o zachowanie szczególnej ostrożności podczas spacerów oraz obowiązkowe prowadzenie psów na smyczy. Należy również unikać zbliżania się do miejsc, w których przebywają lochy z warchlakami, ponieważ zwierzęta w takich sytuacjach mogą reagować instynktownie i defensywnie.

Obecnie prowadzony jest bieżący monitoring lokalizacji dzików przez odpowiednie służby. Na podstawie obserwacji i zgłoszeń mieszkańców realizowane są działania ograniczające zagrożenie, w tym odstrzały redukcyjne prowadzone na mocy obowiązujących decyzji administracyjnych.

Edukacja mieszkańców i kontrole

Równolegle prowadzone są działania edukacyjne i informacyjne. Od lat miasto apeluje wraz z zarządcami nieruchomości o niedokarmianie dzików oraz właściwe gospodarowanie odpadami. To właśnie łatwy dostęp do pożywienia pozostaje jednym z głównych powodów pojawiania się zwierząt na osiedlach.

Nadal odnotowywane są przypadki pozostawiania odpadów poza altanami śmietnikowymi, wyrzucania żywności czy celowego dokarmiania zwierząt. Dziki bardzo szybko uczą się takich miejsc i regularnie wracają tam w poszukiwaniu pożywienia. Dorosły dzik potrafi wyczuć pożywienie z 3 kilometrów, co więcej jeśli warunki zapewniają bezpieczeństwo- będzie tam wracał. Stad regularna obecność dzików w powtarzających się lokalizacjach.

Od 2023 roku miasto wspólnie ze spółdzielniami i wspólnotami mieszkaniowymi prowadzi dodatkowe akcje edukacyjne. Stanowiska kontenerowe zostały oznaczone plakatami informującymi o zasadach postępowania oraz zakazie dokarmiania dzików. W sierpniu 2025 roku przeprowadzona została wymiana materiałów informacyjnych na nowe, przypominające o kontrolach Straży Miejskiej i wysokości mandatów za pozostawianie odpadów poza wiatami śmietnikowymi.

Mniej zgłoszeń, ale problem nadal istnieje

Statystyki pokazują, że podejmowane działania przynoszą efekty:

• w 2023 roku odnotowano 540 zgłoszeń dotyczących dzików,
• w 2024 roku liczba spadła do 200,
• w 2025 roku odnotowano 268 zgłoszeń,
• do 27 maja bieżącego roku wpłynęło 157 zgłoszeń.

Miasto podkreśla jednak, że trwałe ograniczenie problemu nie będzie możliwe bez odpowiedzialnych zachowań mieszkańców. Nawet najbardziej intensywne działania służb, kół łowieckich i odstrzały redukcyjne nie przyniosą pełnego efektu, jeśli zwierzęta nadal będą znajdowały łatwy dostęp do pożywienia na terenach osiedli mieszkaniowych.